Nauka języków cz. 31

Wartość literatury rzymskiej jest bez wątpienia mniejsza, lecz pomimo skromniejszej treści i ona działa dodatnio, działa wychowawczo. Pomijając inne względy, zwróćmy tylko uwagę na ową dzielność rzymską (Vitus romana), którą literatura rzymska przesiąkła. Chłopiec, który począwszy od lektury Cezara i Liwiusza aż do lektury Horacego ma sposobność studiować ową dzielność na osobistej odwadze żołnierzy rzymskich, na poświęceniu się Lukrecyi, miłości ojczyzny Decyuszów, stałości Katona, aż do obrazu prawdziwego Rzymianina w odzie Horacego, który wytrwale stoi przy prawdzie i uczciwości. musi odczuć usposobienie rzymskie i musi się w nim wyrobić wraz z sympatią dla rzymskich bohaterów sympatia dla silnej i szlachetnej woli. Społeczeństwo rzymskie z czasów rzeczypospolitej to wielka maszyna, której koła i kółeczka pracują zgodnie ku jednemu celowi, nazwanemu państwem. Jednostka w niem ginie, a przynajmniej z rezygnacją podporządkowuje swój interes interesowi ogólnemu. O ile przez lekturę rzymską uczeń zyskuje zrozumienie stosunku jednostki do społeczeństwa, o tyle przygotowywa się do spełnienia swego zadania w przyszłym życiu. Jeżeli literatura grecka urabia z niego człowieka, to rzymska kształci obywatela.