Proces nauki cz. 1

Herbart był pierwszym, który zbadał proces umysłowy odbywający się przy nauce. Rozróżnił trojaką pracę, którą umysł wykonuje w czasie przyswajania wiedzy.

1) Umysł pracujący naukowo zwraca swoją uwagę na jeden punkt, cofając wszelkie wyobrażenia, które mogłyby tej pracy stanąć w drodze. Tę czynność Herbart nazwał zgłębieniem. Ponieważ umysł może wyobrażenia zgłębiać tylko po sobie, a nie obok siebie, dlatego potrzebuje jeszcze połączenia zgłębionych wyobrażeń. Tę czynność Herbart nazywa opamiętaniem.

2) Umysł, zgłębiwszy wyobrażenia po sobie, widzi je jasno. Od jednego zgłębionego wyobrażenia postępuje umysł do drugiego za pomocą asocjacji, tworzy więc grupy asocjowane. Z asocjowanych grup tworzy się przez dalszą pracę umysłową system grup. W końcu, przyswoiwszy sobie wyobrażenia, tak że się stają uporządkowanym systemem, tworzy nowe ogniwa i pilnuje konsekwencji w zastosowaniu. W ten sposób powstały herbartowskie cztery stopnie poznawania, które zostały oznaczone jako jasność, asocjacja, system, metoda.

3) Ze względu na interes mechanika wyobrażeń naukowych jest według Herbarta następująca.

Umysł, zgłębiając jedno wyobrażenie, wysuwa je nad wszystkie inne, które się pod wpływem tego cofają. W ten sposób umysł spostrzega. Ponieważ następne wyobrażenie nie może się od razu wyłonić, następuje oczekiwanie. Oczekiwanie zamienia się w niespokojne żądanie, które w końcu przechodzi w działanie.