Proces nauki cz. 2

Z tych spostrzeżeń Herbarta najważniejszy jest proces psychiczny opisany na drugim miejscu. Cztery stopnie herbartowskie poznawania: jasność, asocjacja, system i metoda najwięcej zaimponowały światu pedagogicznemu i stały się bardzo popularne. Chociaż, jak o tym wyżej była mowa, nie zawierały nic nowego, były pierwszym podpatrzeniem pracy uczącego się umysłu. Stopnie formalne oznaczają drogę, którą zdobywa się każda wiedza bez względu na treść. Dlatego mogą znaleźć zastosowanie przy każdej nauce i każdej części tejże nauki. W szkole herbartowskiej uchodzą pod nazwą stopni formalnych, przez co chciano wyrazić ich ogólność i niezależność od treści.

Chociaż idea stopni formalnych wyszła od Herbarta, szczegóły pochodzą od Zillera, twórcy kierunku herbartowskiego najściślejszej obserwancji. On to wprowadził nazwę stopni formalnych, która u Herbarta się nie znajduje. Zamiast czterech stopni rozróżnił pięć przez to, że pierwszy stopień Herbarta, nazwany przez niego jasnością, podzielił na dwa, które niezupełnie słusznie nazwał analizą i syntezą.

Doerpfeld zwrócił na to uwagę, że w tych czterech albo pięciu stopniach rozróżnić można trzy zasadnicze czynności, obserwowane już przez Arystotelesa, tj. spostrzeganie, abstrakcję i zastosowanie.