Wykształcenie pamięci cz. 14

Ta zdolność dosłownego uczenia się na pamięć słabnie z każdym rokiem, pomimo ciągłego ćwiczenia t. zw. deklamacji. Przeciętnemu uczniowi, który w wieku dziecięcym bez zająknięcia się recytował z pamięci dłuższe utwory literackie, już w szesnastym roku sprawia zwykle niezmierną trudność nauczenie się na pamięć nie zbyt długiego ustępu, ale ten sam uczeń bardzo dobrze wywiąże się z zadania referowania jakiejś – treści naukowej na mocy logicznej pamięci, która wstępuje w miejsce zanikającej pamięci mechanicznej i rozwija się nieraz bardzo bujnie. Wreszcie nastaje czas, że niejeden człowiek wprost oświadcza, że się nauczyć na pamięć nie może. Ludzie, których przypadek albo okoliczności zmuszają do przemawiania publicznego, przechodzą nieraz tantalowe męki, zwłaszcza, jeżeli nie podtrzymywali przez wprawę zdolności memorowania, ponieważ napisanej mowy nie mogą się wyuczyć na pamięć.